“Kaynaklar ürünün işlem sırasına göre dizilir, ürün hat boyunca akar.”
- Ürüne göre yerleşimde, üretim için gerekli olan kaynaklar (makineler, iş istasyonları, ekipmanlar) ürünün üretilmesi için gereken işlem sırasına göre ardışık olarak dizilir. Yani kaynaklar ürünün akışını takip eder.
- Temel amaç, hızlı, kesintisiz ve yüksek hacimli bir üretim akışı sağlamaktır. Ürün bir istasyondan diğerine minimum gecikme ve taşıma ile geçer.
- Bu düzene genellikle “Hat Tipi Yerleşim” veya “Montaj Hattı” da denir.
- Genellikle standartlaşmış ürünlerin çok yüksek miktarlarda (kitle üretimi) üretildiği durumlarda kullanılır. Ürün çeşitliliğinin az veya hiç olmadığı sistemler için idealdir. Bkz. Fordizm ve Seri Üretim
Sürece Göre Yerleşim ve Ürüne Göre Yerleşim Düzeninin Özelliklerinin Karşılaştırılması
| Özellik | Sürece Göre Yerleşim | Ürüne Göre Yerleşim |
|---|---|---|
| Ürün Çeşitliliği | Yüksek | Düşük |
| Kaynak Kullanımı | Genel amaçlı | Özel amaçlı |
| Kaynak Özelliği | İş gücü yoğun | Teknoloji yoğun |
| Ürün Esnekliği | Yüksek | Düşük |
| Üretim Hızı | Düşük | Yüksek |
| Malzeme Taşıma Maliyeti | Yüksek | Düşük |
| Stok Alanı (Yarı Mamul) | Yüksek | Düşük |
Sürece Göre Yerleşim (Fonksiyonel Yerleşim):
- Avantajı: Çok farklı ürünler üretebilme esnekliğine sahiptir. Genellikle daha çok insan gücüne dayalıdır ve makineler daha genel amaçlıdır (birçok farklı işi yapabilir).
- Dezavantajı: Ürünler farklı işlem merkezleri arasında dolaştığı için üretim hızı düşüktür, malzeme taşıma maliyetleri yüksektir ve işlemler arasında yüksek miktarda yarı mamul stok birikebilir.
Ürüne Göre Yerleşim (Hat Tipi Yerleşim):
- Avantajı: Standart ürünlerin yüksek hızda ve büyük hacimde üretimi için idealdir. Akış doğrusal olduğu için malzeme taşıma maliyetleri düşüktür ve yarı mamul stokları azdır. Genellikle özel amaçlı makinelere ve teknolojiye (otomasyon) dayanır.
- Dezavantajı: Ürün çeşitliliği çok düşüktür ve sistem esnek değildir. Farklı bir ürün üretmek veya işlem sırasını değiştirmek zordur ve maliyetlidir.