“Benzer işler bir arada yapılır, ürün/müşteri ihtiyaç duyduğu işleme gider.”
- Sürece göre yerleşim (diğer adıyla Fonksiyonel Yerleşim), üretim için gerekli olan kaynakların (makineler, ekipmanlar, iş gücü) yaptıkları işe veya fonksiyona göre gruplandırıldığı bir yerleşim düzenidir. Benzer işlemleri yapan tüm makineler veya benzer becerilere sahip işçiler aynı alanda toplanır. Söz gelişi, tüm torna tezgâhları bir bölümde, tüm kaynak makineleri başka bir bölümde, tüm boyama kabinleri farklı bir bölümde yer alır.
- Uygulama Alanları: Bu yerleşim düzeni özellikle şu durumlar için uygundur:
- Parça/Ürün Çeşitliliğinin Fazla Olduğu: Çok farklı türde ürünlerin üretildiği sistemler.
- Üretim Hacminin Düşük Olduğu: Her bir üründen az sayıda üretildiği durumlar (parti tipi üretim veya sipariş üzerine üretim).
Avantajları:
- Esneklik: Çok çeşitli ve farklı işlem sıraları gerektiren ürünlerin üretimine olanak tanır. Yeni ürünlere veya tasarım değişikliklerine uyum sağlamak daha kolaydır.
- Verimlilik (Operatör Uzmanlaşması): Operatörler belirli tip makineler veya işlemler üzerinde yoğunlaştıkları için o alanda uzmanlaşabilirler, bu da potansiyel olarak kaliteyi ve belirli görevlerdeki hızı artırabilir.
- Bakım Kolaylığı: Benzer makinelerin aynı yerde olması, bakım ekiplerinin işini kolaylaştırır, yedek parça yönetimini basitleştirir ve uzmanlaşmış bakım imkanı sunar. Makine arızalarının tüm üretimi durdurma riski genellikle daha düşüktür (alternatif makineler olabilir).
Dezavantajları:
- Uzun ve Karmaşık Malzeme Taşıma Süreleri: Ürünlerin farklı işlem merkezleri arasında sürekli taşınması gerekir, bu da toplam üretim süresini uzatır ve yüksek malzeme taşıma maliyetlerine yol açabilir. Akış yolları karmaşık olabilir.
- Darboğaz Oluşma Riski: İş yükü dengesiz dağılırsa veya bazı bölümler diğerlerinden daha yavaş çalışırsa, bu bölümlerin önünde iş yığılmaları (darboğazlar) oluşabilir. Bu durum beklemelere ve verimsizliklere neden olur.
- Planlama ve Kontrol Zorluğu: Farklı ürünlerin farklı rotalar izlemesi, iş akışını planlamayı, takip etmeyi ve kontrol etmeyi karmaşıklaştırır.
- Daha Yüksek Yarı Mamul Stokları: İşlemler arası beklemeler ve taşıma süreleri nedeniyle genellikle daha fazla yarı mamul stok birikir.