Not: ”📢” ile olan kısımlar öğretmenin vurguladığı kısımlardır.

1. Temel Ayrım: Yazı mı, dil mi?

Bir nevi “kıyafet” değişikliğidir. Arap harfleri atıldı ve Latin harfleri alındı lâkin dilin kendisine (kelimelere) henüz dokunulmadı.

📢 Türk Dili Tetkik Cemiyeti (TDK) kuruldu ve kelimelerle oynamaya, dilin kendisine dokunmaya başladık.

2. Cumhuriyet Öncesi Sadeleşme: “Yeni Lisan” Hareketi

Sene 1911. Selanik’te; makaleyi kaleme alan Ömer Seyfettin, teoriyi kuran Ali Canip Yöntem ve hem fikir babası hem de sosyolog olan Ziya Gökalp ekseninde Genç Kalemler Dergisi yayımlayor.
İstanbul Türkçesini esas almayı, yazı dili ile konuşma dili arasındaki uçurumu kapatmayı felsefe olarak benimsiyorlar kendilerine; Arapça-Farsça gramer kurallarını (tamlamaları) atalım atmasına ama, halkın diline yerleşmiş kelimelere dokunmayalım fikri de süregeliyor.

Dilimizde Arapça ve Farsça ne varsa atalım girişimidir.
📢 Halk ağzından derlemeler yapılmış, eski metinler taranmış, “tarama dergisi” ve “cep kılavuzları” çıkarılmıştır.
Sonuç: Felaket :D Kantarın topuzu kaçtı adeta. Gazeteler “Kamutay” (TBMM), “saylav” (Milletvekili) gibi kelimelerde doldu ama halk anlamadı.
Durum: Dil anarşisi ve çıkmaz. Atatürk bile Nutuk’taki o akıcı dilini kaybetti, anlaşılmaz metinler yazdı denemek için.

Olay: Hatadan dönüldü. “Yahu biz napıyoruz kardeşim? Kimse kimseyi anlamıyor ki.” denilen dönem.
Atatürk müdahale ediyor, “Dili çıkmaza soktuk, bırakalım kend mecrasında aksın.” diyor.
Yaşayan Türkçeye dönüş var, halkın benimsediği “kitap”, “kalem” gibi Arapça kökenli ama Türkçeleşmiş kelimelere dokunmama kararı alındı.

“Bütün diller Orta Asya’daki ilk güneş kültünden ve Türkçedem doğmuştur.”

📢 Amaç tasfiyeciliği durdurmaktır. “Nasıl durduracak ki?” E eğer bütün diller Türkçeden geldiyse, Arapça ve Farsça kelimeler de aslında “öz be öz Türktür”. O hâlde onları atmaya gerek kalmaz :D Bu fikrin çekirdeği Viyanalı dilbilimci Herman Kvergić’in Atatürk’e gönderdiği bir teze dayanır.
Sonuç itibariyle dildeki yasakçılık kalkıyor, dil rahatlıyor. Tasfiyeciliğe bilimsel (!) bir kılıf ile son veriliyor.

Dükkan isimleri “center”, “plaza”, “tower”, “garden”, “showroom” vesaire.
Kafe demek yerine marjinal gözükeceğim diye “café” yazmalar, “Real Estate” demeler falan filan.

Yabancı filmlerin kötü çevirileri dile sızdı.
“Seni görmek ne güzel” (Nice to see you). Türkçede böyle denimez, “hoş geldin” veya “nerelerdesin” falan denir.
“Lanet olsun dostum!” (damn it!) Sokakta kimse böyle konuşmaz.
Devrik cümleler ve “yapıyor olacağım” (will be doing) gibi İngilizce gramerinin Türkçeyi tacizi.

F Klavye: Türkçenin harf frekansına (en çok kullanılan harfler parmakların en rahat olduğu yerde) göre bilimsel olarak dizayn edilmiştir, millîdir.
Q Klavye: Daktilo sıkışmasın diye İngilizceye göre dizayn edilmiş ve bize de dayatılmıştır.
Eğitimin ve teknolojinin Q klavyeye teslim olması sorun denilmiş.